پساری چیست و چه کاربردی دارد؟

فهرست مطالب

سلامت دستگاه تناسلی و اندام‌های لگنی زنان نقش مهمی در کیفیت زندگی، فعالیت‌های روزمره و سلامت عمومی آن‌ها دارد. با این حال، برخی مشکلات مانند ضعف عضلات کف لگن، افتادگی رحم، افتادگی مثانه و سایر انواع پرولاپس ممکن است در طول زندگی برای زنان ایجاد شوند. این مشکلات گاهی به‌تدریج پیشرفت می‌کنند و در ابتدا تنها با احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن همراه هستند؛ اما در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است باعث بیرون‌زدگی بافت از واژن، اختلال در دفع ادرار یا مدفوع و حتی محدودیت در فعالیت‌های روزانه شوند.

یکی از روش‌هایی که برای مدیریت این مشکلات مورد استفاده قرار می‌گیرد، استفاده از وسیله‌ای پزشکی به نام پساری است. این وسیله به‌گونه‌ای طراحی شده که داخل واژن قرار می‌گیرد و با ایجاد تکیه‌گاه، از اندام‌های لگنی حمایت می‌کند. استفاده از پساری در بسیاری از موارد می‌تواند علائم ناشی از افتادگی را کاهش دهد و به زنان کمک کند فعالیت‌های روزمره خود را با ناراحتی کمتری انجام دهند.

اما دقیقاً پساری چیست، چه کاربردی دارد و چگونه می‌توان از آن استفاده کرد؟ آیا این وسیله فقط برای افتادگی رحم کاربرد دارد یا برای افتادگی مثانه و بی‌اختیاری ادرار نیز استفاده می‌شود؟ آیا انواع مختلف پساری عملکرد یکسانی دارند و هر فرد می‌تواند از هر مدلی استفاده کند؟

پساری‌ها در مدل‌ها، اندازه‌ها و طراحی‌های متفاوتی تولید می‌شوند و انتخاب آن‌ها به شرایط جسمی فرد، نوع افتادگی و تشخیص پزشک بستگی دارد. در این مقاله قصد داریم به‌صورت کامل با این وسیله پزشکی، کاربردهای آن، انواع مختلف، نحوه استفاده و مراقبت‌های لازم آشنا شویم.

پساری چیست؟

پساری (Pessary) یک وسیله پزشکی است که معمولاً داخل واژن قرار داده می‌شود تا از اندام‌های لگنی مانند رحم، مثانه و دیواره‌های واژن حمایت کند. این وسیله با ایجاد یک تکیه‌گاه مکانیکی، به حفظ موقعیت مناسب اندام‌ها کمک می‌کند و می‌تواند علائم ناشی از افتادگی یا پرولاپس اندام‌های لگنی را کاهش دهد.

برای درک بهتر عملکرد پساری، ابتدا باید با ساختار کف لگن آشنا شویم. کف لگن مجموعه‌ای از عضلات، رباط‌ها و بافت‌های همبند است که در قسمت پایینی لگن قرار دارند و وظیفه نگهداری از اندام‌هایی مانند مثانه، رحم و رکتوم را بر عهده دارند. این ساختارها علاوه بر حمایت از اندام‌های داخلی، در کنترل ادرار و مدفوع نیز نقش دارند.

در شرایط طبیعی، عضلات و بافت‌های کف لگن به اندازه کافی قدرت و استحکام دارند تا اندام‌های لگنی را در موقعیت مناسب نگه دارند. اما عواملی مانند زایمان طبیعی، افزایش سن، تغییرات هورمونی، اضافه‌وزن و فشار مداوم به ناحیه شکم ممکن است به‌مرور باعث تضعیف این ساختارها شوند. در نتیجه، اندام‌های لگنی ممکن است از موقعیت طبیعی خود خارج شده و به سمت واژن حرکت کنند.

پساری در چنین شرایطی مانند یک تکیه‌گاه عمل می‌کند. با قرار گرفتن در محل مناسب، از دیواره‌های واژن و ساختارهای اطراف حمایت می‌کند و مانع از پایین آمدن بیشتر اندام‌های افتاده در هنگام فعالیت‌های روزمره می‌شود.

بیشتر مدل‌های امروزی پساری از سیلیکون پزشکی ساخته می‌شوند. این ماده به دلیل انعطاف‌پذیری، دوام و قابلیت شست‌وشو برای تولید تجهیزات پزشکی داخل واژینال مناسب است. البته جنس، طراحی و ویژگی‌های محصولات مختلف ممکن است متفاوت باشد و باید مشخصات هر محصول به‌صورت جداگانه بررسی شود.

نکته مهم این است که پساری معمولاً یک روش حمایتی و غیرجراحی محسوب می‌شود. به این معنا که به کنترل علائم افتادگی کمک می‌کند، اما لزوماً ضعف عضلات و بافت‌های نگهدارنده لگن را برطرف نمی‌کند. به همین دلیل، پزشک ممکن است در کنار استفاده از این وسیله، تمرینات تقویت عضلات کف لگن، اصلاح سبک زندگی یا سایر روش‌های درمانی را نیز توصیه کند.

کاربرد پساری چیست؟

کاربرد پساری به مدل و طراحی آن بستگی دارد. اگرچه شناخته‌شده‌ترین کاربرد این وسیله حمایت از رحم و سایر اندام‌های لگنی در زمان افتادگی است، اما برخی مدل‌های آن برای کنترل بی‌اختیاری ادرار یا شرایط خاص دیگر نیز طراحی شده‌اند.

در ادامه مهم‌ترین کاربردهای این وسیله را بررسی می‌کنیم.

۱. کمک به مدیریت افتادگی رحم

افتادگی رحم یکی از مشکلات شایع مرتبط با ضعف عضلات کف لگن است. در این وضعیت، ساختارهایی که رحم را در موقعیت طبیعی نگه می‌دارند، ضعیف می‌شوند و رحم به‌تدریج به سمت پایین حرکت می‌کند. شدت این مشکل در افراد مختلف متفاوت است؛ به‌طوری‌که در برخی زنان تنها دهانه رحم کمی پایین‌تر از موقعیت طبیعی قرار می‌گیرد، اما در موارد پیشرفته‌تر ممکن است رحم تا دهانه واژن یا حتی خارج از آن پایین بیاید.

افتادگی رحم می‌تواند با احساس سنگینی در لگن، فشار در ناحیه واژن، کمردرد، ناراحتی هنگام ایستادن طولانی‌مدت و احساس وجود یک توده در واژن همراه باشد. این علائم معمولاً هنگام فعالیت بدنی، راه رفتن یا بلند کردن اجسام سنگین بیشتر احساس می‌شوند.

در چنین شرایطی، پساری با قرار گرفتن داخل واژن از ساختارهای لگنی حمایت می‌کند و به نگه داشتن رحم در موقعیت مناسب‌تر کمک می‌کند. این حمایت مکانیکی ممکن است باعث کاهش احساس فشار و بیرون‌زدگی شود و انجام فعالیت‌های روزمره را برای فرد آسان‌تر کند.

یکی از مزایای استفاده از پساری این است که برای مدیریت افتادگی رحم لزوماً نیازی به انجام جراحی نیست. البته اینکه این روش برای فرد مناسب باشد یا خیر، به شدت افتادگی، شرایط واژن و وضعیت عمومی سلامت او بستگی دارد.

۲. کمک به کنترل افتادگی مثانه

افتادگی مثانه یا سیستوسل (Cystocele) زمانی ایجاد می‌شود که بافت و دیواره حمایتی بین مثانه و واژن ضعیف شود. در نتیجه، مثانه به سمت دیواره جلویی واژن حرکت می‌کند و ممکن است برجستگی ایجاد کند.

زنان مبتلا به افتادگی مثانه ممکن است علائمی مانند تکرر ادرار، احساس تخلیه نشدن کامل مثانه، نشت ادرار هنگام سرفه و عطسه یا احساس فشار در قسمت جلویی واژن را تجربه کنند. در برخی افراد نیز علائم در پایان روز یا پس از فعالیت بدنی بیشتر می‌شود.

برخی مدل‌های پساری با حمایت از دیواره جلویی واژن به کنترل این مشکل کمک می‌کنند. البته انتخاب مدل مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا همه پساری‌ها برای حمایت از مثانه طراحی نشده‌اند.

پزشک با بررسی میزان افتادگی و وضعیت مجرای ادرار، می‌تواند مدلی را انتخاب کند که بهترین حمایت را برای فرد فراهم کند. در برخی موارد نیز ممکن است لازم باشد عملکرد ادراری بیمار پس از قرار دادن وسیله بررسی شود تا مشخص شود که پساری باعث ایجاد اختلال در تخلیه مثانه نشده است.

۳. کمک به کنترل افتادگی رکتوم یا رکتوسل

رکتوسل یکی دیگر از انواع افتادگی اندام‌های لگنی است که در آن دیواره بین واژن و رکتوم ضعیف می‌شود و بخشی از رکتوم به سمت دیواره پشتی واژن برجسته می‌شود.

این مشکل ممکن است باعث احساس فشار در قسمت پشتی واژن، یبوست، دشواری در دفع مدفوع یا احساس تخلیه ناقص روده شود. در برخی موارد، فرد برای تخلیه کامل مدفوع مجبور می‌شود به دیواره واژن فشار وارد کند.

بسته به نوع و شدت افتادگی، برخی مدل‌های پساری می‌توانند با حمایت از دیواره پشتی واژن به کاهش علائم کمک کنند. با این حال، همه موارد رکتوسل با پساری قابل کنترل نیستند و انتخاب روش درمان باید بر اساس معاینه تخصصی انجام شود.

۴. کمک به کنترل بی‌اختیاری ادرار استرسی

بی‌اختیاری ادرار استرسی یکی از مشکلاتی است که ممکن است در اثر ضعف ساختارهای حمایتی مجرای ادرار ایجاد شود. در این وضعیت، فرد هنگام انجام فعالیت‌هایی که فشار داخل شکم را افزایش می‌دهند، مانند سرفه، عطسه، خندیدن، پریدن یا ورزش کردن، دچار نشت ادرار می‌شود.

برخی از پساری‌ها به‌طور اختصاصی برای حمایت از مجرای ادرار طراحی شده‌اند. این مدل‌ها می‌توانند با ایجاد تکیه‌گاه مناسب، به کاهش حرکت بیش از حد مجرای ادرار هنگام افزایش فشار شکمی کمک کنند.

البته پساری درمان مناسبی برای تمام انواع بی‌اختیاری ادرار نیست. برای مثال، بی‌اختیاری فوریتی که با احساس ناگهانی و شدید نیاز به دفع ادرار همراه است، سازوکار متفاوتی دارد و ممکن است به درمان‌های دیگری نیاز داشته باشد.

۵. گزینه‌ای غیرجراحی برای مدیریت پرولاپس

یکی از دلایل استفاده از پساری، امکان مدیریت افتادگی اندام‌های لگنی بدون انجام جراحی است. برخی زنان به دلایل شخصی یا پزشکی تمایلی به جراحی ندارند. برخی دیگر نیز ممکن است به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای، شرایط جسمی یا خطرات بیهوشی، گزینه مناسبی برای جراحی نباشند.

در چنین شرایطی، پساری می‌تواند به‌عنوان یک روش محافظه‌کارانه مورد استفاده قرار گیرد. همچنین بعضی افراد از این وسیله برای کنترل علائم در فاصله زمانی انتظار برای جراحی استفاده می‌کنند.

مزیت مهم این روش، غیرتهاجمی بودن آن است؛ اما موفقیت استفاده از آن به انتخاب اندازه مناسب، قرارگیری صحیح و پیگیری منظم وضعیت واژن بستگی دارد.

روش استفاده از پساری چگونه است؟

استفاده صحیح از پساری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر اندازه وسیله مناسب نباشد یا در موقعیت درستی قرار نگیرد، ممکن است از واژن خارج شود، باعث ایجاد فشار شود یا اثربخشی مورد انتظار را نداشته باشد.

اولین مرحله استفاده از پساری، انتخاب مدل و اندازه مناسب توسط متخصص زنان یا پزشک آموزش‌دیده در زمینه اختلالات کف لگن است. در بسیاری از موارد، بیمار نمی‌تواند صرفاً با توجه به ظاهر محصول، اندازه مناسب خود را انتخاب کند.

انتخاب اندازه و مدل مناسب

در اولین مراجعه، پزشک وضعیت واژن، میزان افتادگی، قدرت عضلات کف لگن و شرایط آناتومیک بیمار را بررسی می‌کند. سپس بر اساس نوع مشکل، مدل و اندازه مناسب را انتخاب می‌کند.

در برخی موارد، ممکن است لازم باشد چند اندازه مختلف امتحان شوند تا بهترین گزینه پیدا شود. پساری مناسب باید به‌اندازه کافی در محل خود ثابت بماند، اما نباید به دیواره‌های واژن فشار بیش از حد وارد کند.

پس از قرار دادن وسیله، پزشک معمولاً از بیمار می‌خواهد راه برود، بنشیند، بایستد و در صورت امکان سرفه کند. این کار به بررسی ثبات وسیله و اطمینان از مناسب بودن آن در شرایط مختلف کمک می‌کند.

آماده‌سازی قبل از قرار دادن پساری

قبل از قرار دادن وسیله، باید دست‌ها به‌خوبی با آب و صابون شسته شوند. رعایت بهداشت در این مرحله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تماس دست آلوده با ناحیه واژن می‌تواند احتمال انتقال میکروب‌ها را افزایش دهد.

در صورت نیاز، از روان‌کننده محلول در آب برای کاهش اصطکاک و آسان‌تر شدن ورود وسیله استفاده می‌شود. استفاده از محصولات روغنی یا روان‌کننده‌های نامناسب باید با نظر پزشک باشد؛ زیرا ممکن است با جنس پساری سازگار نباشند.

قرار دادن پساری داخل واژن

نحوه قرار دادن وسیله به طراحی آن بستگی دارد. برخی مدل‌ها انعطاف‌پذیر هستند و هنگام ورود به واژن تا می‌شوند یا فشرده می‌شوند. پس از قرار گرفتن در محل مناسب، شکل اولیه خود را بازیابی می‌کنند.

پزشک پساری را با دقت وارد واژن می‌کند و آن را در موقعیتی قرار می‌دهد که بتواند از ساختارهای لگنی حمایت کند. در این مرحله نباید فشار یا درد قابل توجهی وجود داشته باشد.

پس از قرارگیری، باید بررسی شود که وسیله به‌خوبی در محل خود ثابت است و هنگام حرکت کردن خارج نمی‌شود.

بررسی وضعیت پساری بعد از قرار دادن

یکی از مراحل مهم، بررسی عملکرد وسیله پس از قرارگیری است. بیمار باید بتواند بدون احساس درد یا فشار شدید راه برود، بنشیند و فعالیت‌های معمول خود را انجام دهد.

همچنین لازم است وضعیت دفع ادرار بررسی شود؛ زیرا در بعضی موارد، قرار گرفتن پساری در موقعیت نامناسب ممکن است باعث اختلال در تخلیه مثانه شود.

اگر فرد پس از قرار دادن وسیله احساس درد، فشار غیرطبیعی، مشکل در ادرار کردن یا بیرون‌زدگی مجدد اندام‌ها داشته باشد، ممکن است لازم باشد اندازه یا نوع پساری تغییر کند.

آیا بیمار می‌تواند خودش پساری را خارج و دوباره وارد کند؟

بله، بعضی از مدل‌های پساری به شکلی طراحی شده‌اند که بیمار پس از دریافت آموزش می‌تواند آن‌ها را در منزل خارج کند، تمیز کند و دوباره قرار دهد.

با این حال، این موضوع برای تمام مدل‌ها صدق نمی‌کند. برخی پساری‌ها ساختار پیچیده‌تری دارند و خارج کردن آن‌ها ممکن است به مهارت یا معاینه پزشکی نیاز داشته باشد.

به همین دلیل، پیش از انجام این کار باید روش صحیح خارج کردن و قرار دادن وسیله را از پزشک یاد بگیرید. همچنین نباید برنامه تمیز کردن یا خارج کردن پساری را بدون توجه به نوع محصول و دستور پزشک تغییر دهید.

انواع پساری چیست؟

پساری‌ها از نظر شکل، اندازه، جنس و عملکرد با یکدیگر تفاوت دارند. این تنوع به پزشک اجازه می‌دهد برای شرایط مختلف، وسیله‌ای متناسب با ساختار واژن و نوع افتادگی انتخاب کند.

بعضی مدل‌ها بیشتر برای افتادگی خفیف و متوسط استفاده می‌شوند، درحالی‌که برخی دیگر برای افتادگی‌های پیشرفته‌تر طراحی شده‌اند. همچنین مدل‌هایی وجود دارند که به‌طور اختصاصی برای بی‌اختیاری ادرار یا شرایط خاص بارداری کاربرد دارند.

در ادامه با مهم‌ترین انواع این وسیله آشنا می‌شویم.

پساری حلقه‌ای (Ring Pessary)

پساری حلقه‌ای یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرکاربردترین مدل‌ها است. این وسیله معمولاً به شکل یک حلقه انعطاف‌پذیر طراحی می‌شود و پس از قرار گرفتن داخل واژن، به حمایت از ساختارهای لگنی کمک می‌کند.

مدل‌های مختلفی از پساری حلقه‌ای وجود دارند. برخی از آن‌ها فقط به شکل یک حلقه ساده هستند و برخی دیگر دارای قسمت مرکزی یا غشای حمایتی هستند. تفاوت این طراحی‌ها باعث می‌شود هر مدل برای شرایط مشخصی مناسب باشد.

پساری حلقه‌ای معمولاً برای افتادگی خفیف تا متوسط رحم یا دیواره‌های واژن مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از مزایای آن، امکان خارج کردن و تمیز کردن نسبتاً آسان در بسیاری از مدل‌ها است. به همین دلیل، برخی بیماران پس از آموزش پزشک می‌توانند نگهداری آن را در منزل انجام دهند.

البته مناسب بودن این مدل به قدرت عضلات کف لگن و وضعیت آناتومیک واژن نیز بستگی دارد. اگر عضلات نگهدارنده بیش از حد ضعیف باشند، ممکن است حلقه به‌خوبی در محل خود باقی نماند.

پساری کاسه‌ای (Dish Pessary)

پساری کاسه‌ ای یکی از مدل‌هایی است که طراحی آن با مدل حلقه‌ای ساده تفاوت دارد. این وسیله دارای ساختاری کاسه‌مانند یا بشقابی است و با ایجاد سطح حمایتی، به نگهداری ساختارهای لگنی کمک می‌کند.

طراحی این مدل باعث می‌شود نحوه قرارگیری و عملکرد آن با پساری‌های حلقه‌ای متفاوت باشد. به همین دلیل، انتخاب آن باید بر اساس شرایط بیمار و نوع افتادگی انجام شود.

در برخی مدل‌های کاسه‌ای، بخش مرکزی و لبه‌های وسیله به شکلی طراحی شده‌اند که هنگام قرارگیری در واژن، حمایت مناسبی ایجاد کنند. جنس سیلیکونی و انعطاف‌پذیری نیز می‌تواند به قرارگیری راحت‌تر آن کمک کند.

پساری کلاب (Club Pessary)

پساری کلاب از دیگر مدل‌های پساری است که طراحی متفاوتی نسبت به مدل‌های حلقه‌ای و کاسه‌ای دارد. شکل و ساختار این وسیله باعث می‌شود نحوه عملکرد و موارد استفاده آن نیز متفاوت باشد.

هنگام انتخاب پساری کلاب، باید به ابعاد، ساختار، جنس و تناسب آن با شرایط آناتومیک فرد توجه شود. انتخاب این وسیله صرفاً بر اساس نام یا شکل ظاهری آن کافی نیست؛ زیرا مهم‌ترین موضوع، ایجاد حمایت مناسب بدون وارد شدن فشار بیش از حد به بافت واژن است.

پساری مکعبی (Cube Pessary)

پساری مکعبی از مدل‌هایی است که برای ایجاد حمایت بیشتر در داخل واژن طراحی شده است. این وسیله معمولاً دارای ساختاری مکعبی با سطوح مقعر است که با ایجاد مکش به دیواره‌های واژن کمک می‌کند در موقعیت خود باقی بماند.

این ویژگی باعث می‌شود در برخی موارد افتادگی متوسط تا شدید، به‌خصوص زمانی که مدل‌های ساده‌تر به‌خوبی در واژن ثابت نمی‌مانند، مورد استفاده قرار گیرد.

با این حال، مکش ایجادشده توسط پساری مکعبی باعث می‌شود مراقبت از آن اهمیت بیشتری داشته باشد. در صورت باقی ماندن طولانی‌مدت بدون خارج کردن و بررسی، احتمال تحریک مخاط یا ایجاد زخم افزایش می‌یابد. بنابراین، این مدل معمولاً به برنامه منظم خارج کردن و تمیز کردن نیاز دارد.

پساری ژل‌هورن (Gellhorn Pessary)

پساری ژل‌هورن یکی دیگر از مدل‌های مورد استفاده برای مدیریت افتادگی اندام‌های لگنی است. این وسیله معمولاً دارای یک صفحه گرد و یک بخش پایه یا دسته‌مانند است که به قرارگیری و خارج کردن آن کمک می‌کند.

طراحی ژل‌هورن به شکلی است که بتواند حمایت قابل توجهی در داخل واژن ایجاد کند. به همین دلیل، ممکن است برای برخی افراد مبتلا به افتادگی متوسط تا شدید مناسب باشد.

البته خارج کردن این مدل ممکن است نسبت به پساری حلقه‌ای دشوارتر باشد. به همین دلیل، در بسیاری از موارد بیمار برای خارج کردن، بررسی و تمیز کردن آن به مراجعه منظم به پزشک نیاز دارد.

پساری دونات (Donut Pessary)

پساری دونات به شکل یک حلقه ضخیم و گرد طراحی شده است. ساختار آن به ایجاد سطح حمایتی بیشتر کمک می‌کند و ممکن است برای بعضی موارد افتادگی قابل توجه استفاده شود.

انتخاب این مدل به وضعیت واژن، شدت افتادگی و میزان تحمل فرد بستگی دارد. از آنجا که ضخامت و ساختار آن با مدل حلقه‌ای ساده متفاوت است، ممکن است قرارگیری و خارج کردن آن نیز شرایط خاصی داشته باشد.

پساری مخصوص بی‌اختیاری ادرار

برخی از پساری‌ها به‌طور اختصاصی برای کمک به کنترل بی‌اختیاری ادرار استرسی طراحی شده‌اند. این مدل‌ها معمولاً به‌گونه‌ای ساخته می‌شوند که از مجرای ادرار و ساختارهای حمایتی اطراف آن پشتیبانی کنند.

برای مثال، برخی مدل‌ها دارای بخش برجسته یا حمایتی هستند که در موقعیت مناسب قرار می‌گیرد و هنگام افزایش فشار داخل شکم، به حمایت از مجرای ادرار کمک می‌کند.

این وسایل ممکن است برای زنانی که هنگام ورزش، سرفه، عطسه یا خندیدن دچار نشت ادرار می‌شوند، گزینه‌ای قابل بررسی باشند.

تفاوت انواع پساری در چیست؟

تفاوت اصلی مدل‌های مختلف پساری در طراحی، میزان حمایت، نحوه قرارگیری و کاربرد آن‌ها است. برای مثال، پساری حلقه‌ای معمولاً طراحی ساده‌تری دارد و در بسیاری از موارد افتادگی خفیف تا متوسط استفاده می‌شود، درحالی‌که مدل‌هایی مانند ژل‌هورن یا مکعبی ممکن است در شرایط خاص و افتادگی‌های پیشرفته‌تر انتخاب شوند.

با این حال، نمی‌توان تنها بر اساس شدت افتادگی یک مدل مشخص را برای همه افراد مناسب دانست. شکل واژن، قدرت عضلات کف لگن، وضعیت بافت‌ها، توانایی بیمار برای خارج کردن وسیله و حتی فعالیت‌های روزمره او در انتخاب پساری نقش دارند.

بنابراین، خرید یا استفاده از هر مدل باید پس از بررسی شرایط فرد و دریافت توصیه پزشکی انجام شود.

افتادگی یا پرولاپس چیست؟

پرولاپس (Pelvic Organ Prolapse) به وضعیتی گفته می‌شود که در آن یک یا چند اندام لگنی به دلیل ضعف عضلات و بافت‌های نگهدارنده، از موقعیت طبیعی خود خارج می‌شوند و به سمت واژن حرکت می‌کنند.

برای مثال، در حالت طبیعی رحم توسط مجموعه‌ای از عضلات، رباط‌ها و بافت‌های همبند در جای خود نگه داشته می‌شود. اگر این ساختارها ضعیف شوند، رحم ممکن است به سمت پایین حرکت کند. همین اتفاق می‌تواند برای مثانه یا رکتوم نیز رخ دهد.

پرولاپس ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت باشد یا تنها با احساس فشار خفیف در لگن همراه شود. اما با پیشرفت آن، علائم می‌توانند بیشتر شوند و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند.

چه عواملی باعث افتادگی اندام‌های لگنی می‌شوند؟

ضعف کف لگن معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و ممکن است در اثر ترکیب چند عامل ایجاد شود.

زایمان طبیعی یکی از عوامل مهم است. در طول زایمان، عضلات و بافت‌های کف لگن تحت فشار قرار می‌گیرند و ممکن است دچار کشیدگی یا آسیب شوند. احتمال بروز این مشکل در برخی زایمان‌های دشوار یا زایمان‌های متعدد بیشتر است.

افزایش سن نیز می‌تواند در ایجاد پرولاپس نقش داشته باشد. با افزایش سن، قدرت عضلات و انعطاف‌پذیری بافت‌های همبند ممکن است کاهش پیدا کند. همچنین کاهش سطح استروژن پس از یائسگی می‌تواند بر سلامت و استحکام بافت‌های واژن تأثیر بگذارد.

از دیگر عوامل مؤثر می‌توان به اضافه‌وزن، یبوست مزمن، سرفه طولانی‌مدت، بلند کردن مکرر اجسام سنگین و سابقه برخی جراحی‌های لگنی اشاره کرد.

علائم افتادگی رحم و سایر اندام‌های لگنی

یکی از علائم شناخته‌شده پرولاپس، احساس سنگینی یا فشار در قسمت پایین شکم و لگن است. بسیاری از زنان این احساس را به وجود یک جسم خارجی در واژن تشبیه می‌کنند.

در برخی موارد، فرد هنگام شست‌وشوی ناحیه تناسلی یا استفاده از دستمال متوجه برجستگی یا توده‌ای در دهانه واژن می‌شود. این برجستگی ممکن است در طول روز یا پس از فعالیت بدنی بیشتر نمایان شود.

اختلالات ادراری نیز از علائم احتمالی افتادگی مثانه هستند. تکرر ادرار، احساس تخلیه ناقص مثانه و بی‌اختیاری ادرار ممکن است در این افراد مشاهده شود.

در صورتی که افتادگی دیواره پشتی واژن و رکتوم وجود داشته باشد، فرد ممکن است با یبوست، دشواری در دفع مدفوع یا احساس تخلیه ناقص روده مواجه شود.

البته وجود هر یک از این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به پرولاپس نیست و تشخیص قطعی به معاینه پزشکی نیاز دارد.

آیا پساری می‌تواند افتادگی را درمان کند؟

پساری یکی از روش‌های غیرجراحی برای مدیریت افتادگی اندام‌های لگنی است. این وسیله با ایجاد تکیه‌گاه داخل واژن، به حمایت از اندام‌های افتاده کمک می‌کند و می‌تواند علائم را کاهش دهد.

اما باید توجه داشت که پساری معمولاً بافت‌های آسیب‌دیده یا عضلات ضعیف کف لگن را به حالت اولیه بازنمی‌گرداند. در واقع، عملکرد اصلی آن حمایت مکانیکی از اندام‌های لگنی است.

برای برخی زنان، استفاده از پساری به‌تنهایی می‌تواند کنترل مناسبی بر علائم ایجاد کند. در برخی دیگر نیز ممکن است پزشک استفاده از آن را با فیزیوتراپی کف لگن، تمرینات کگل، کنترل وزن و درمان یبوست همراه کند.

اگر افتادگی شدید باشد یا علائم با روش‌های محافظه‌کارانه کنترل نشوند، ممکن است روش‌های جراحی نیز مطرح شوند.

پساری در بارداری

یکی از موضوعاتی که درباره این وسیله مطرح می‌شود، استفاده از پساری در دوران بارداری است. در این زمینه باید به یک نکته مهم توجه کرد: تمام پساری‌ها برای یک کاربرد ساخته نشده‌اند و پساری مورد استفاده برای افتادگی رحم با پساری مخصوص دهانه رحم در بارداری تفاوت دارد.

در برخی شرایط بارداری، ممکن است پزشک استفاده از پساری سرویکال (Cervical Pessary) را بررسی کند. این وسیله با هدف حمایت از ناحیه دهانه رحم طراحی شده و کاربرد آن با مدل‌هایی که برای افتادگی اندام‌های لگنی استفاده می‌شوند، متفاوت است.

پساری سرویکال چیست؟

پساری سرویکال وسیله‌ای است که در اطراف دهانه رحم قرار می‌گیرد. هدف از طراحی آن، ایجاد حمایت مکانیکی و تغییر نحوه توزیع فشار در ناحیه دهانه رحم است.

در گذشته و در برخی مطالعات، استفاده از این وسیله برای زنانی که احتمال زایمان زودرس در آن‌ها مطرح بوده، مورد بررسی قرار گرفته است. با این حال، نتایج پژوهش‌ها یکسان نیستند و اثربخشی آن برای پیشگیری از زایمان زودرس به‌صورت قطعی تأیید نشده است.

به همین دلیل، استفاده از پساری سرویکال به‌عنوان یک روش روتین برای تمام زنان باردار توصیه نمی‌شود.

در چه شرایطی ممکن است استفاده از پساری در بارداری مطرح شود؟

یکی از مواردی که در ارزیابی خطر زایمان زودرس اهمیت دارد، کوتاه بودن دهانه رحم است. طول دهانه رحم معمولاً با سونوگرافی واژینال بررسی می‌شود و پزشک بر اساس نتیجه این بررسی، سابقه بارداری و سایر عوامل خطر، درباره روش مناسب تصمیم می‌گیرد.

در برخی شرایط ممکن است روش‌هایی مانند تجویز پروژسترون واژینال یا انجام سرکلاژ دهانه رحم مطرح شوند. انتخاب روش درمان به شرایط اختصاصی بارداری بستگی دارد.

پساری سرویکال نیز در برخی مطالعات و شرایط خاص بررسی شده است، اما نباید آن را روشی قطعی برای جلوگیری از زایمان زودرس دانست.

آیا پساری افتادگی رحم در بارداری با پساری سرویکال یکسان است؟

خیر. این دو وسیله از نظر کاربرد و هدف درمانی متفاوت هستند.

پساری واژینال مورد استفاده در افتادگی اندام‌های لگنی برای حمایت از رحم، مثانه یا دیواره‌های واژن طراحی شده است. در مقابل، پساری سرویکال در اطراف دهانه رحم قرار می‌گیرد و کاربرد آن به شرایط خاص بارداری مربوط می‌شود.

به همین دلیل، زنان باردار نباید از پساری‌های معمولی افتادگی رحم برای اهداف مرتبط با دهانه رحم استفاده کنند. هرگونه تصمیم درباره استفاده از این وسایل باید توسط متخصص زنان و زایمان گرفته شود.

نحوه نگهداری پساری

نگهداری صحیح از پساری یکی از مهم‌ترین بخش‌های استفاده طولانی‌مدت از این وسیله است. از آنجا که پساری در تماس مستقیم با بافت واژن قرار دارد، رعایت بهداشت و تمیز نگه داشتن آن اهمیت زیادی دارد.

البته روش نگهداری در تمام مدل‌ها یکسان نیست. برای مثال، برخی پساری‌ها را بیمار می‌تواند در منزل خارج و تمیز کند، اما برخی مدل‌ها باید برای خارج کردن و بررسی به پزشک مراجعه شود.

شست‌وشوی منظم پساری

اگر پزشک اجازه خارج کردن وسیله را داده باشد، پساری باید مطابق برنامه تعیین‌شده تمیز شود. برای شست‌وشوی معمول، اغلب استفاده از آب ولرم و صابون ملایم و بدون عطر کافی است.

پس از شست‌وشو، وسیله باید کاملاً آبکشی شود تا هیچ اثری از مواد شوینده روی آن باقی نماند. باقی ماندن مواد شوینده ممکن است باعث تحریک مخاط حساس واژن شود.

از شوینده‌های قوی، مواد ضدعفونی‌کننده نامناسب یا حلال‌های شیمیایی استفاده نکنید؛ زیرا ممکن است به جنس وسیله آسیب برسانند.

خشک کردن و نگهداری در محیط مناسب

پس از شست‌وشو، پساری را با یک دستمال تمیز و بدون پرز خشک کنید یا در محیطی تمیز قرار دهید تا خشک شود.

برای نگهداری، بهتر است از یک محفظه تمیز و مناسب استفاده کنید. وسیله نباید در معرض گردوغبار، آلودگی، حرارت زیاد یا نور مستقیم خورشید قرار گیرد.

بررسی آسیب‌های احتمالی

هنگام تمیز کردن، وضعیت ظاهری پساری را نیز بررسی کنید. ترک‌خوردگی، تغییر شکل، پارگی یا آسیب سطحی می‌تواند باعث کاهش عملکرد وسیله یا تحریک بافت واژن شود.

اگر هرگونه تغییر غیرعادی مشاهده کردید، پیش از استفاده مجدد با پزشک یا تأمین‌کننده محصول مشورت کنید.

رعایت بهداشت دست‌ها

قبل و بعد از تماس با پساری، دست‌ها را با آب و صابون بشویید. این کار یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین روش‌ها برای کاهش انتقال آلودگی است.

همچنین بهتر است ناخن‌ها کوتاه و تمیز باشند تا هنگام خارج کردن یا قرار دادن وسیله، باعث خراشیدگی مخاط واژن نشوند.

هر چند وقت یک‌بار باید پساری تمیز شود؟

پاسخ این سؤال به نوع پساری بستگی دارد. برای مثال، برخی مدل‌ها مانند پساری مکعبی معمولاً به خارج کردن و تمیز کردن روزانه نیاز دارند، درحالی‌که بعضی مدل‌های دیگر ممکن است برای مدت طولانی‌تری در محل باقی بمانند.

برخی زنان نیز به دلیل محدودیت حرکتی یا دشواری در خارج کردن وسیله، ترجیح می‌دهند این کار در مطب انجام شود.

بنابراین، نباید برنامه نگهداری یک مدل را برای مدل دیگر در نظر گرفت. بهترین روش این است که از همان ابتدا برنامه دقیق خارج کردن، شست‌وشو و معاینه دوره‌ای را از پزشک دریافت کنید.

مراقبت بعد از گذاشتن پساری

قرار دادن پساری پایان مراحل درمان نیست. برای اینکه این وسیله عملکرد مناسبی داشته باشد و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود، لازم است پس از نصب نیز مراقبت‌های مشخصی انجام شود.

یکی از مهم‌ترین موارد، توجه به وضعیت واژن و بررسی علائم جدید است. پساری با وجود مزایای خود، در صورت انتخاب اندازه نامناسب یا باقی ماندن طولانی‌مدت بدون بررسی ممکن است باعث تحریک مخاط، ترشحات غیرطبیعی یا ایجاد زخم شود.

توجه به احساس درد و فشار

پس از قرار دادن پساری ممکن است در ابتدا کمی احساس وجود جسم خارجی داشته باشید. این احساس در برخی افراد به‌تدریج کمتر می‌شود؛ اما وسیله مناسب نباید باعث درد قابل توجه یا فشار مداوم شود.

اگر هنگام نشستن، راه رفتن یا انجام فعالیت‌های روزمره احساس درد دارید، لازم است وضعیت پساری بررسی شود. گاهی تغییر اندازه یا انتخاب مدل دیگری می‌تواند مشکل را برطرف کند.

به هیچ عنوان درد شدید را به‌عنوان بخشی طبیعی از عادت کردن بدن به پساری در نظر نگیرید.

بررسی ترشحات واژن

برخی زنان پس از استفاده از پساری متوجه افزایش ترشحات واژن می‌شوند. این موضوع همیشه به معنای وجود عفونت نیست و ممکن است در اثر تماس وسیله با مخاط واژن ایجاد شود.

با این حال، اگر ترشحات بوی نامطبوع داشته باشند، رنگ آن‌ها تغییر کند یا همراه با خارش، سوزش و درد باشند، باید احتمال التهاب یا عفونت بررسی شود.

در زنان یائسه نیز خشکی و نازک شدن بافت واژن می‌تواند احتمال تحریک و آسیب مخاط را افزایش دهد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار، درمان موضعی مناسب را پیشنهاد کند.

مراجعه منظم برای معاینه

یکی از مهم‌ترین نکات در استفاده از پساری، مراجعه دوره‌ای به پزشک است. حتی اگر وسیله به‌خوبی در محل خود قرار گرفته باشد و هیچ ناراحتی ایجاد نکند، باز هم لازم است وضعیت واژن و سلامت مخاط بررسی شود.

در معاینات دوره‌ای، پزشک می‌تواند وجود التهاب، زخم، خونریزی، ترشحات غیرطبیعی یا تغییر موقعیت وسیله را بررسی کند.

فاصله بین معاینات برای همه افراد یکسان نیست و به نوع پساری، توانایی بیمار برای مراقبت در منزل و وضعیت سلامت بافت واژن بستگی دارد.

بررسی وضعیت دفع ادرار

پس از قرار دادن پساری باید مطمئن شوید که دفع ادرار به‌راحتی انجام می‌شود. در برخی موارد، قرار گرفتن وسیله در موقعیت نامناسب ممکن است بر مجرای ادرار فشار وارد کند.

اگر احساس می‌کنید مثانه به‌طور کامل تخلیه نمی‌شود، هنگام ادرار کردن درد دارید یا دچار احتباس ادرار شده‌اید، باید در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید.

رعایت نکات مربوط به رابطه جنسی

امکان برقراری رابطه جنسی با پساری به نوع وسیله بستگی دارد. برخی مدل‌ها به شکلی طراحی شده‌اند که می‌توانند هنگام رابطه در محل باقی بمانند، اما برخی دیگر باید پیش از رابطه خارج شوند.

بهتر است قبل از شروع استفاده از پساری، این موضوع را با پزشک مطرح کنید. همچنین در صورت بروز درد یا خونریزی هنگام رابطه، لازم است وضعیت وسیله بررسی شود.

پیشگیری از تحریک و زخم واژن

یکی از عوارض احتمالی استفاده طولانی‌مدت از پساری، ایجاد تحریک یا زخم در مخاط واژن است. این مشکل ممکن است در اثر فشار نامناسب، اندازه نامتناسب یا باقی ماندن طولانی‌مدت وسیله بدون معاینه ایجاد شود.

استفاده از اندازه مناسب و مراجعه منظم به پزشک مهم‌ترین اقدامات برای کاهش این خطر هستند.

در بعضی زنان یائسه، به دلیل کاهش استروژن و نازک شدن بافت واژن، احتمال بروز این مشکلات بیشتر است. پزشک ممکن است در صورت نیاز از درمان موضعی استروژن برای بهبود وضعیت مخاط استفاده کند.

چه زمانی باید استفاده از پساری را جدی‌تر پیگیری کرد؟

اگر پس از قرار دادن وسیله دچار درد شدید، خونریزی غیرعادی، ترشحات بدبو، تب، مشکل در دفع ادرار یا بیرون‌زدگی مکرر پساری شدید، باید برای بررسی به پزشک مراجعه کنید.

این علائم ممکن است نشان‌دهنده نامناسب بودن اندازه، جابه‌جایی وسیله، تحریک مخاط یا عفونت باشند. در صورت احتباس ادرار یا درد شدید، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.

نحوه انتخاب پساری مناسب:

پس از معاینه واژینال توسط پزشک متخصص، سایز و نوع پساری مناسب بیمار انتخاب می شود. اگر پساری کوچک انتخاب شود، هنگام ادرار و حرکت روده ممکن است از بدن فرد خارج شود. چنانچه پساری بزرگ باشد، می تواند فشار زیادی به بدن بیمار وارد کند و سبب احساس ناراحتی در بیمار شود. برای انتخاب پساری مناسب و نحوه قرارگیری آن در واژن، ممکن است دو تا سه بار گذاشتن پساری تکرار شود. پس  از جایگذاری از بیمار خواسته میشود تا روی تخت بخوابد سرفه کند و یا زور بزند، چند قدم راه برود و ادرار کند تا پزشک از نوع و سایز انتخابی مطمئن شود.
جایگذاری و یا خروج پساری بدون نیاز به بی هوشی در حالتی که بیمار در پوزیشن لیتوتومی قرار دارد با استفاده از ژل های روان کننده انجام می شود.

نحوه نگهداری پساری:
معمولا تعبیه و خروج پساری در مطب و در حضور پزشک انجام میشود، و از بیمار خواسته میشود تا هر سه ماه جهت معاینه و بررسی پساری به پزشک مراجعه کند. ممکن است در این مراجعات پزشک نوع دیگری از پساری را با توجه به شرایط برای بیمار تجویز کند.
در بعضی از مدل ها مانند پساری مکعبی و تاندوم نیاز به خروج و تمیز کردن روزانه پساری توسط شخص هست که در این صورت اموزش های لازم به بیمار داده خواهد شد.

علائم پساری چیست؟

بیمار در صورت مشاهده هریک از علائم زیر باید به پزشک مراجعه کند:
•    خونریزی واژینال؛ 
•    ترشحات بد بوی واژینال؛
•    احساس درد یا فشار در لگن؛
•    حساسیت در ناحیه لگن؛
•    خارج شدن پساری از واژن؛
•    درد، تب و گرفتگی عضلانی در ناحیه تحتانی شکم؛
•    ناتوانی در استحمام.

رابطه جنسی بعد از گذاشتن پساری:

افرادی که پساری دارند، معمولا می توانند رابطه جنسی داشته باشند. گاهی ممکن است بیمار ترجیح بدهد که هنگام برقراری رابطه جنسی، پساری خود را خارج نماید و پس از رابطه جنسی، مجددا پساری را در داخل واژن قرار دهد. در صورتی که بیمار از پساری های ژلهورن استفاده می کند، نمی تواند رابطه جنسی داشته باشد. بنابراین اگر بیمار قصد دارد در هنگام استفاده از پساری رابطه جنسی نیز داشته باشد، باید برای انتخاب پساری مناسب با پزشک خود صحبت کند. 

میزان موفقیت پساری چقدر است؟

مطالعات نشان داده اند که 70 درصد علائم پرولاپس پس از استفاده از پساری کاهش می یابد. علاوه بر بهبود علائم پرولاپس، علائم مربوط به اختلالات مثانه و روده نیز پس از مصرف پساری بهبود می یابد. میزان موفقیت پساری، پس از استفاده از آن برای درمان افتادگی رحم و افتادگی مثانه افزایش می یابد. سن جوان تر، دوره یائسگی کوتاه تر و BMI بالاتر، میزان موفقیت پساری را افزایش می دهند.

جمع‌بندی پساری چیست

پساری یکی از وسایل پزشکی مهم در مدیریت افتادگی اندام‌های لگنی است که می‌تواند بدون نیاز به جراحی، به حمایت از رحم، مثانه و دیواره‌های واژن کمک کند. این وسیله با ایجاد یک تکیه‌گاه مکانیکی در داخل واژن، فشار ناشی از افتادگی را کاهش می‌دهد و ممکن است علائمی مانند احساس سنگینی لگن، بیرون‌زدگی واژن و برخی مشکلات ادراری را بهبود ببخشد.

مدل‌های مختلفی از پساری وجود دارند و هرکدام از نظر شکل، ساختار و کاربرد با یکدیگر متفاوت هستند. پساری حلقه‌ای، کاسه‌ای، کلاب، مکعبی و ژل‌هورن از جمله مدل‌هایی هستند که بسته به شرایط بیمار ممکن است مورد استفاده قرار گیرند.

نکته مهم این است که انتخاب پساری نباید صرفاً بر اساس ظاهر یا نام محصول انجام شود. نوع افتادگی، اندازه واژن، قدرت عضلات کف لگن و شرایط جسمی فرد همگی در انتخاب وسیله مناسب نقش دارند. همچنین رعایت بهداشت، نگهداری صحیح و معاینات دوره‌ای برای جلوگیری از عوارض احتمالی ضروری است.

در نهایت، پساری یک وسیله پزشکی است و انتخاب و نحوه استفاده از آن باید با راهنمایی متخصص زنان انجام شود. انتخاب صحیح این وسیله می‌تواند نقش مؤثری در کنترل علائم پرولاپس و بهبود کیفیت زندگی زنان داشته باشد.

سوالات متداول درباره پساری چیست