پساری کاسه ای (Bowl Pessary) یا «پساری کاسه‌ای واژینال» وسیله‌ای پزشکی از جنس سیلیکون و مواد انعطاف‌پذیر است که داخل واژن قرار می‌گیرد و برای حمایت از اندام‌های لگنی استفاده می‌شود.
این وسیله معمولاً برای درمان یا کنترل افتادگی اندام‌های لگنی (Pelvic Organ Prolapse) به کار می‌رود؛ یعنی زمانی که مثانه، رحم یا دیواره واژن به سمت پایین حرکت می‌کنند.
پساری کاسه ای دکتر آرابین (Dr. Arabin) یکی از انواع وسایل غیرجراحی برای کنترل افتادگی اندام‌های لگنی است که با قرارگیری در داخل واژن، نقش حمایتی ایفا می‌کند. پساری کاسه ای انعطاف‌پذیر و سازگار با بافت بدن ساخته شده و به دلیل ساختار نرم و قابلیت تغییر شکل، امکان وارد کردن و خارج کردن آن نسبتاً آسان است. طراحی آن به‌گونه‌ای است که پس از قرارگیری در محل مناسب، به حمایت از دیواره‌های واژن و اندام‌های لگنی کمک می‌کند و می‌تواند علائم ناشی از افتادگی را کاهش دهد.
این نوع پساری به‌ویژه برای افرادی که دچار درجات خفیف افتادگی لگن هستند یا به یک وسیله حمایتی برای کنترل بیرون‌زدگی اندام‌های لگنی نیاز دارند، گزینه درمانی مناسبی محسوب می‌شود.
کاربردهای پساری کاسه ای
افتادگی مثانه (Cystocele): کمک به نگه داشتن مثانه در موقعیت طبیعی.
افتادگی رحم (Uterine Prolapse): حمایت از رحم و جلوگیری از پایین‌آمدن بیشتر آن.
افتادگی دیواره واژن: ایجاد تکیه‌گاه برای دیواره‌های واژن.
کاهش علائم افتادگی: مانند احساس سنگینی، فشار یا بیرون‌زدگی از واژن.
مزایای استفاده از پساری کاسه ای
غیرجراحی و کم‌تهاجمی است.
می‌تواند علائم افتادگی را کاهش دهد.
در برخی افراد جایگزین مناسبی برای جراحی است.
در صورت انتخاب اندازه مناسب، امکان استفاده طولانی‌مدت دارد.
موارد استفاده و کاربردهای پساری کاسه ای
یکی از کاربردهای مهم پساری کاسه ای Bowl Pessary، حمایت از دیواره‌های واژن در افراد مبتلا به افتادگی مثانه (سیستوسل) است. این وسیله با ایجاد تکیه‌گاه در ناحیه واژن، می‌تواند از بخش‌های جانبی و مرکزی دیواره واژن حمایت کند.
از جمله مواردی که ممکن است استفاده از این پساری در آن‌ها توصیه شود، عبارت‌اند از:
-
افتادگی خفیف اندام‌های لگنی (Pelvic Organ Prolapse)
-
افتادگی مثانه یا سیستوسل (Cystocele)
-
ضعف و کاهش حمایت ساختارهای کف لگن
-
نیاز به حمایت موقت از اندام‌های لگنی پیش از انجام جراحی
-
افرادی که تمایل ندارند یا شرایط انجام جراحی ترمیمی را ندارند.
تماس مناسب پساری با ساختارهای کف لگن می‌تواند به تثبیت آن در محل کمک کند. با این حال، انتخاب این وسیله به میزان افتادگی، وضعیت عضلات کف لگن و شرایط آناتومیکی هر فرد بستگی دارد و برای همه انواع پرولاپس مناسب نیست.
اندازه‌ها و نحوه انتخاب سایز مناسب
پساری کاسه ای در اندازه‌های متنوع تولید می‌شود تا بتوان آن را متناسب با شرایط فیزیکی و آناتومی هر بیمار انتخاب کرد. قطر این محصول در مدل مورد بحث از ۵۵ تا ۹۵ میلی‌متر متغیر است.
انتخاب سایز مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پساری باید ضمن ایجاد حمایت کافی، بدون ایجاد فشار بیش از حد در واژن باقی بماند. معمولاً پزشک کوچک‌ترین اندازه‌ای را انتخاب می‌کند که بتواند به‌خوبی در محل موردنظر قرار بگیرد و بدون جابه‌جایی یا خارج شدن ناخواسته، عملکرد حمایتی خود را انجام دهد.
در برخی موارد، استفاده آزمایشی از پساری پیش از جراحی می‌تواند به ارزیابی میزان بهبود علائم و بررسی تأثیر حمایت از اندام‌های لگنی کمک کند. این روش همچنین ممکن است در ارزیابی علائم ادراری مرتبط با افتادگی، پیش از تصمیم‌گیری درباره جراحی، مفید باشد.
روش صحیح قرار دادن پساری کاسه ای
نصب اولیه پساری باید توسط متخصص زنان یا فرد آموزش‌دیده انجام شود. در نخستین جلسه، پزشک با بررسی وضعیت واژن و میزان افتادگی، اندازه مناسب را تعیین می‌کند. پس از قرار دادن وسیله، لازم است عملکرد آن در شرایط مختلف مانند سرفه کردن، زور زدن و تغییر وضعیت بدن بررسی شود تا از ثابت ماندن پساری و ایجاد حمایت کافی اطمینان حاصل شود.
برای سهولت در جای‌گذاری، ممکن است از ژل روان‌کننده مناسب استفاده شود. در برخی بیماران یائسه نیز پزشک استفاده از استروژن موضعی واژینال را برای بهبود وضعیت مخاط واژن توصیه می‌کند.
پس از قرارگیری پساری، پزشک باید موقعیت آن را مجدداً ارزیابی کند و مطمئن شود که وسیله نه‌تنها باعث ایجاد ناراحتی نمی‌شود، بلکه در هنگام حرکت و فعالیت نیز از جای خود خارج نخواهد شد.
نحوه خارج کردن و تعویض پساری توسط بیمار
بسته به نوع پساری، شرایط جسمانی بیمار و نظر پزشک، ممکن است تعویض وسیله در منزل توسط خود فرد انجام شود یا این کار به پزشک و پرستار سپرده شود.
برای بیمارانی که امکان تعویض مستقل پساری را دارند، آموزش روش صحیح خارج کردن و جای‌گذاری اهمیت زیادی دارد.
مراحل پیشنهادی برای جای‌گذاری در منزل:
-
ابتدا دست‌ها را کاملاً با آب و صابون بشویید.
-
در وضعیت مناسبی قرار بگیرید؛ برای مثال، می‌توانید یک پا را روی صندلی کوتاه یا لبه تخت قرار دهید.
-
در صورت دشوار بودن این وضعیت، می‌توانید با پاهای کمی باز و زانوهای خمیده بنشینید یا به پشت دراز بکشید.
-
مطابق آموزش پزشک، پساری را به‌آرامی جمع کرده و وارد واژن کنید.
-
پس از ورود، آن را به سمت عمق واژن هدایت کنید تا در موقعیت مناسب قرار بگیرد.
-
در پایان، از قرارگیری صحیح و نبود احساس درد یا فشار غیرطبیعی اطمینان حاصل کنید.
برای خارج کردن وسیله نیز باید ابتدا با انگشت، لبه یا بخش قابل دسترس پساری را پیدا کرده و به‌آرامی آن را آزاد کنید. سپس با رعایت دستورالعمل مربوط به مدل محصول، پساری را بدون کشیدن یا وارد کردن فشار زیاد خارج نمایید.
اگر خارج کردن پساری دشوار باشد، نباید با فشار یا دستکاری بیش از حد اقدام کرد.
برخی از بیماران، به‌ویژه سالمندان یا افرادی که محدودیت حرکتی دارند، ممکن است نتوانند این کار را به‌تنهایی انجام دهند. در چنین شرایطی، تعویض دوره‌ای توسط پزشک، ماما یا پرستار آموزش‌دیده گزینه مناسب‌تری است.
نقش استروژن موضعی در استفاده از پساری کاسه‌ای
با افزایش سن و به‌ویژه پس از یائسگی، کاهش سطح استروژن می‌تواند موجب نازک شدن، خشکی و حساسیت بیشتر مخاط واژن شود. این تغییرات ممکن است احتمال تحریک یا آسیب بافتی در اثر استفاده از پساری را افزایش دهند.
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است برای بهبود سلامت مخاط واژن، استروژن موضعی مانند استریول را تجویز کند. این دارو با کمک به بهبود وضعیت بافت واژن، می‌تواند خشکی و ناراحتی را کاهش دهد و تحمل استفاده از پساری را بهتر کند.
در برخی دستورالعمل‌های مربوط به این محصول، استفاده از ژل استریول با غلظت مشخص برای تسهیل جای‌گذاری و کاهش اصطکاک توصیه شده است. با این حال، مقدار و نحوه مصرف باید بر اساس تجویز پزشک و دستورالعمل سازنده تعیین شود؛ زیرا مصرف استروژن موضعی برای همه افراد مناسب نیست.
عوارض احتمالی و نکات ایمنی
پساری کاسه ای در صورت انتخاب اندازه مناسب و رعایت اصول بهداشتی، معمولاً وسیله‌ای قابل تحمل برای کنترل علائم افتادگی لگن است. با این وجود، استفاده نادرست، باقی ماندن طولانی‌مدت وسیله بدون بررسی یا وارد شدن فشار نامناسب به بافت واژن می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.
مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
-
افزایش ترشحات واژن: ممکن است در اثر حضور وسیله در واژن، میزان ترشحات افزایش یابد.
-
تحریک و التهاب مخاط: تماس مداوم پساری با دیواره واژن گاهی باعث قرمزی و حساسیت می‌شود.
-
زخم یا آسیب بافتی: استفاده طولانی‌مدت یا انتخاب سایز نامناسب می‌تواند به مخاط واژن آسیب برساند.
-
لکه‌بینی و خونریزی: به‌خصوص در افراد یائسه یا کسانی که مخاط واژن نازک و حساس دارند.
-
عفونت واژینال: رعایت نکردن بهداشت و مراقبت‌های لازم ممکن است احتمال بروز عفونت را افزایش دهد.
-
احساس فشار یا ناراحتی: در صورت قرارگیری نامناسب یا انتخاب اندازه نامتناسب ممکن است ایجاد شود.
در صورت مشاهده خونریزی، درد مداوم، ترشحات بدبو، تب یا اختلال در دفع ادرار، باید استفاده از پساری بررسی شده و بیمار به پزشک مراجعه کند.
اگر پساری کاسه ای نتواند حمایت کافی ایجاد کند یا به دلیل شرایط آناتومیکی بیمار در محل ثابت نماند، پزشک می‌تواند از مدل‌های دیگری مانند پساری مکعبی (Cube Pessary) یا پساری گلشورن (Gellhorn Pessary) استفاده کند.
نحوه شست‌وشو و نگهداری از پساری کاسه ای
رعایت بهداشت پساری نقش مهمی در افزایش طول عمر محصول و جلوگیری از بروز مشکلات واژینال دارد. پس از خارج کردن وسیله، باید آن را مطابق دستورالعمل سازنده تمیز کرد.
نکات مهم برای نگهداری صحیح عبارت‌اند از:
-
برای شست‌وشوی معمول، از آب گرم و روش تمیزکاری توصیه‌شده توسط سازنده استفاده کنید.
-
از شوینده‌های قوی، مواد ساینده و ضدعفونی‌کننده‌های نامناسب استفاده نکنید.
-
در صورت نیاز به ضدعفونی تخصصی، تنها از محلول‌هایی استفاده کنید که سازنده برای جنس سیلیکونی محصول تأیید کرده است.
-
پس از شست‌وشو، وسیله را به‌خوبی خشک کرده و در محیطی تمیز نگهداری کنید.
-
پساری باید صرفاً برای یک نفر استفاده شود و استفاده مشترک از آن با سایر افراد مجاز نیست.
-
محصول را دور از حرارت و نور مستقیم خورشید نگهداری کنید.
برخی مدل‌های پزشکی پساری کاسه ای قابلیت ضدعفونی یا استریل شدن با روش‌های خاص مانند بخار یا هوای گرم را دارند. با این حال، امکان استفاده از این روش‌ها به جنس محصول و تأییدیه سازنده بستگی دارد. بنابراین نباید دما، فشار یا محلول ضدعفونی‌کننده مشخصی را بدون مراجعه به دستورالعمل همان مدل به کار برد.
موارد منع مصرف و احتیاط
پیش از شروع استفاده از پساری، لازم است وضعیت سلامت واژن، شدت افتادگی و وجود مشکلات احتمالی بررسی شود. در صورت وجود عفونت فعال واژینال، زخم‌های درمان‌نشده، خونریزی با علت نامشخص یا حساسیت به مواد تشکیل‌دهنده محصول، استفاده از آن باید با نظر پزشک انجام شود.
همچنین در صورت تجویز استروژن موضعی، شرایطی مانند سابقه یا وجود تومورهای حساس به استروژن، بارداری و شیردهی باید پیش از مصرف بررسی شوند. تصمیم‌گیری درباره استفاده از استریول به شرایط فردی و نظر پزشک بستگی دارد.
پرسش‌های متداول درباره پساری کاسه ای
آیا پساری کاسه ای می‌تواند جایگزین جراحی افتادگی رحم و مثانه شود؟
در برخی بیماران، به‌خصوص افراد مبتلا به افتادگی خفیف تا متوسط، پساری می‌تواند بدون نیاز به جراحی به کنترل علائم کمک کند. البته این وسیله معمولاً افتادگی را به‌صورت دائمی درمان نمی‌کند و با برداشتن آن، علائم ممکن است دوباره ظاهر شوند.
آیا استفاده از Bowl Pessary دردناک است؟
در صورت انتخاب سایز مناسب و قرارگیری صحیح، استفاده از آن نباید با درد همراه باشد. احساس فشار، درد یا ناراحتی مداوم می‌تواند نشانه نامناسب بودن اندازه یا محل قرارگیری پساری باشد.
آیا بیمار می‌تواند پساری را در منزل تعویض کند؟
بله، در صورتی که مدل پساری برای خارج کردن و جای‌گذاری توسط بیمار مناسب باشد و پزشک روش صحیح استفاده را آموزش داده باشد، امکان تعویض در منزل وجود دارد.
هر چند وقت یک‌بار باید پساری کاسه‌ای خارج و تمیز شود؟
فاصله زمانی تعویض و تمیز کردن به نوع پساری، شرایط بیمار و دستورالعمل سازنده بستگی دارد. بعضی مدل‌ها برای خارج کردن و شست‌وشوی منظم توسط بیمار طراحی شده‌اند و برخی دیگر نیازمند مراقبت دوره‌ای در مطب هستند.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.